Nguyễn Hữu Đạo, người thừa kế dòng tranh Đông Hồ: thế hệ thứ mười của một gia đình làm tranh in
Tại làng Đông Hồ, bên bờ sông Đuống thuộc tỉnh Bắc Ninh, ngày nay chỉ còn hai dòng họ thực sự tiếp nối nghề in tranh dân gian: họ Nguyễn Hữu và họ Nguyễn Đăng. Vì vậy, đằng sau mỗi bức tranh in dân gian chính hiệu do VietArt phân phối không phải là một nhà máy, mà là một nhóm nhỏ các nghệ nhân nắm giữ kỹ thuật truyền thống. Nguyễn Hữu Đạo là một trong những gương mặt trẻ nhất của họ.
Chuỗi truyền thừa kéo dài mười thế hệ
Đạo là con trai của nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Quả, người vốn là con trai của cố Nguyễn Hữu Sam, nhân vật chủ chốt trong công cuộc phục hưng làng Đông Hồ sau chiến tranh. Gia đình họ Nguyễn Hữu tự hào về truyền thống tiếp nối nghề không gián đoạn suốt mười thế hệ, cho đến đời con trai của Nguyễn Hữu Quả.
Trong gia đình này, người ta không học nghề ở trường: người ta lớn lên cùng nghề. Trẻ em trong dòng họ từ bảy, tám tuổi đã được tiếp xúc với gỗ thị, giấy điệp và cọ vẽ, bắt đầu từ những công việc giản đơn — phết màu, phơi khô giấy, dọn dẹp xưởng. Chính sự thấm nhuần dần dần này đã tạo nên sự khác biệt giữa tranh in Đông Hồ với một sản phẩm trang trí thông thường.
Điều người sưu tầm cần lưu ý: mua một bức tranh in Đông Hồ chính hiệu chính là trực tiếp ủng hộ một truyền thống gia đình hiếm có. Kỹ thuật này chỉ có thể tồn tại nhờ một vài gia đình kiên quyết không từ bỏ.
Các bản khắc: «di truyền di sản» của làng
Theo truyền thống làng Đông Hồ, các bản khắc gỗ (mộc bản) được xem là vật gia bảo, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, đôi khi được dùng làm của hồi môn. Một bản khắc tốt, được bảo quản qua nhiều thập kỷ, sẽ trở nên cứng như sừng.
Trong giai đoạn làng Đông Hồ «ngủ đông» (những năm 1980-1990), khi người dân chuyển sang làm giấy cúng để mưu sinh, nhiều bản khắc đã bị bỏ bê, thậm chí được dùng làm kê hoặc làm cửa chuồng gà. Nguyễn Hữu Quả, cha của Đạo, đã dành nhiều năm để mua lại và phục chế những bản khắc cổ này, mà ông gọi là «di truyền di sản» giúp tái hiện cả một nền văn hóa. Năm 2013, một nhà sưu tầm người Pháp thậm chí còn mang về làng những bản khắc cổ có từ thời Pháp thuộc.
| Thành phần | Vị thế trong gia đình | Tại sao điều này lại quan trọng |
|---|---|---|
| Bản khắc cổ (mộc bản) | Vật gia bảo được truyền thừa | Đảm bảo tính nguyên vẹn của họa tiết gốc |
| Công thức màu tự nhiên | Tri thức truyền miệng, không ghi chép | Giúp tạo nên màu sắc chân thực, không dùng hóa chất |
| Kỹ thuật in (xấp ván) | Được học qua sự thấm nhuần từ khi còn nhỏ | Không thể công nghiệp hóa mà không làm mất đi giá trị |
Đạo: truyền nghề qua trải nghiệm
Nếu cha anh, Nguyễn Hữu Quả, đổi mới về kỹ thuật — thử nghiệm in trên giấy bồi tre và gửi mẫu họa tiết cho khách hàng quốc tế — thì Nguyễn Hữu Đạo lại mở rộng đối tượng tiếp cận bằng chính trải nghiệm trực tiếp. Anh đưa các bản khắc gỗ đến các quán cà phê và trung tâm thương mại lớn ở Bắc Ninh và Hà Nội, nơi công chúng, đặc biệt là giới trẻ, có thể tự in và tô màu tranh của riêng mình.
Đạo cũng là người gìn giữ một nguyên tắc khắt khe: tranh in làng Hồ không chấp nhận bất kỳ sự pha tạp hóa chất nào. Màu đen luôn được làm từ tro lá tre ủ men, màu đỏ từ đá chu sa (sỏi son), màu vàng từ hoa hòe. Chính sự trung thành với các nguyên liệu tự nhiên này đã mang lại cho tranh in chiều sâu mà mực công nghiệp không thể mô phỏng.
Tại sao điều này lại quan trọng với bạn
Mua một bức tranh in từ xưởng này không phải là mua một bản sao: mà là nhận một tác phẩm in thủ công trên giấy điệp, với màu sắc từ thực vật và khoáng chất, do một gia đình mà UNESCO đã góp phần làm nổi bật khi công nhận làng Đông Hồ là di sản vào tháng 12 năm 2025.
Câu hỏi thường gặp
Nguyễn Hữu Đạo là ai? Anh là một nghệ nhân trẻ ở Đông Hồ, con trai của nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Quả và cháu nội của Nguyễn Hữu Sam. Anh thuộc gia đình họ Nguyễn Hữu, một trong hai dòng họ cuối cùng ở làng còn duy trì nghề in tranh truyền thống.
Hiện còn bao nhiêu gia đình làm tranh in ở Đông Hồ? Ngày nay chỉ còn hai dòng họ thực sự tiếp nối nghề: họ Nguyễn Hữu và họ Nguyễn Đăng.
Tranh in do VietArt phân phối có được làm thủ công không? Có. Những bức tranh in chính hiệu được in thủ công từ các bản khắc gỗ và màu tự nhiên, theo kỹ thuật truyền thống gọi là xấp ván.
Chú thích / văn bản thay thế gợi ý cho hình ảnh:
- alt: «Nguyễn Hữu Đạo in tranh Đông Hồ thủ công»
- alt: «Các bản khắc gỗ mộc bản của gia đình họ Nguyễn Hữu»
- alt: «Xưởng in tranh Đông Hồ gia đình ở Bắc Ninh»
Liên kết nội bộ gợi ý: → «Cách nhận biết tranh in Đông Hồ chính hiệu» → «Đông Hồ được UNESCO công nhận năm 2025: điều này có ý nghĩa gì» → «Quy trình làm một bức tranh in Đông Hồ từng bước»
Nguồn: phỏng vấn gia đình họ Nguyễn Hữu (Mekong ASEAN, tháng 2 năm 2026; Công Lý, tháng 12 năm 2023); nghiên cứu của USSH (Nguyễn Phan Trà My, 2024).